ભારતમાં સિઝનલ ફળો અને શાકભાજી
ભારતમાં દર મહિને મળતા સિઝનલ ફળો અને શાકભાજી: પ્રિન્ટ કરી શકાય એવો 12 મહિનાનો ચાર્ટ, વિસ્તાર પ્રમાણેની નોંધ અને દરેકના આરોગ્ય ફાયદાની લિંક સાથે.
દ્વારા લખાયેલ HealthSensibly એડિટોરિયલ ટીમHealthSensibly સંપાદકીય ટીમ દ્વારા સમીક્ષા કરેલઅપડેટ કરેલ
🌍 આ મોસમી ચાર્ટ ભારત માટે છે. અન્ય દેશોમાં ઋતુઓ અને પાક અલગ હોય છે — તમારા વિસ્તારમાં કઈ વસ્તુ સીઝનમાં છે તે તપાસો.
🍎 ફળો (8)
🥦 શાકભાજી (4)
🌍 આખું વર્ષ મળે
પહાડી વિસ્તાર (હિમાચલ, ઉત્તરાખંડ, J&K): સફરજન, નાસપતી, આલુ, પીચ અને ચેરી ઉનાળામાં સૌથી વધુ મળે છે; વટાણા અને ફ્લાવર પણ ત્યાં ઉનાળામાં થાય છે. દક્ષિણ ભારત અને કેરળ: કેળાં, ફણસ, અનાનસ અને લીલાં પાનવાળાં શાક વર્ષના મોટા ભાગમાં મળે છે. ઉત્તર-પૂર્વ: અનાનસ, પેશન ફ્રૂટ, કીવી અને સંતરાં. ઉત્તર ભારતનાં મેદાનોમાં શિયાળા અને ઉનાળા વચ્ચેનો ફરક સૌથી વધુ દેખાય છે.
ભારત માટે 12-મહિનાનું મોસમી ચાર્ટ
| ખોરાક | J | F | M | A | M | J | J | A | S | O | N | D |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ફળો | ||||||||||||
| કેરી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| લીચી | ● | ● | ||||||||||
| ફણસ | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| તરબૂચ | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| શક્કરટેટી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| જાંબુ | ● | ● | ● | |||||||||
| ફાલસા | ● | ● | ||||||||||
| બીલી (બીલું) | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| શેતૂર | ● | ● | ● | |||||||||
| તાડફળી (તાડગોળા) | ● | ● | ● | |||||||||
| આલુ (આલુબુખારા) | ● | ● | ● | |||||||||
| પીચ (આડુ) | ● | ● | ● | |||||||||
| ચેરી | ● | ● | ||||||||||
| અનાનસ | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| ડ્રેગન ફ્રૂટ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| પેશન ફ્રૂટ | ● | ● | ● | |||||||||
| નાસપતી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| સફરજન | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| સીતાફળ | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| જામફળ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| દાડમ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| કમરખ (સ્ટારફ્રૂટ) | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| કીવી | ● | ● | ● | |||||||||
| મોસંબી | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| સંતરાં (નારંગી) | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| કિન્નો | ● | ● | ● | |||||||||
| આમળાં | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| ચીકુ | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| બોર | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| સ્ટ્રોબેરી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| દ્રાક્ષ | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| તાજાં અંજીર | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| આમલી | ● | ● | ● | |||||||||
| તાજી ખારેક (કચ્છ) | ● | ● | ||||||||||
| શાકભાજી | ||||||||||||
| કાચી કેરી | ● | ● | ● | |||||||||
| પાલક | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| મેથીની ભાજી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| સરસવની ભાજી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| બથુઆ (ચીલની ભાજી) | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| ગાજર (લાલ, દેશી) | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| મૂળા | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| બીટ | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| સલગમ | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| ફ્લાવર (ફૂલકોબી) | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| કોબીજ | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| બ્રોકોલી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| લીલા વટાણા | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| શક્કરિયાં | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| સેલરી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| ફણસી | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| લીલી હળદર | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| લીલું લસણ | ● | ● | ● | |||||||||
| લીલી ડુંગળી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| ટામેટાં (સૌથી સારી સિઝન) | ● | ● | ● | |||||||||
| સરગવાની શિંગ | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| કાકડી | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| દૂધી | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | |||||
| ભીંડા | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | |||||
| કારેલાં | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| તુરિયાં | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| પરવળ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| ટીંડોરાં (ઘીલોડાં) | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ||||||
| ટીંડા | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| લાલ તાંદળજો (લાલ ભાજી) | ● | ● | ● | ● | ● | |||||||
| ગુવાર | ● | ● | ● | ● | ||||||||
| મકાઈ / ભુટ્ટા | ● | ● | ● | |||||||||
| અળવી | ● | ● | ● | |||||||||
ભારતભરમાં સ્થાનિક રીતે ઉગતાં ફળ-શાકભાજી સામાન્ય રીતે ક્યારે મળે છે તે, ભારતીય સિઝનલ કેલેન્ડરો (National Horticulture Board ક્રોપ કેલેન્ડર, ICAR / રાજ્ય કૃષિ વિભાગની લણણીની સિઝન) પરથી તૈયાર કર્યું છે. ભારત મોટો દેશ છે: પહાડી વિસ્તાર, દક્ષિણ અને ઉત્તર-પૂર્વમાં ઘણી વાર સિઝન લાંબી કે આગળ-પાછળ હોય છે, અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ તથા આયાતને કારણે ઘણી વસ્તુઓ આ મહિનાઓ સિવાય પણ મળે છે. અહીં બતાવેલા મહિના મુખ્ય સ્થાનિક લણણી / સૌથી સારી ગુણવત્તાનો સમય છે.
સિઝનલ ચાર્ટ કેવી રીતે વાપરવો
- ચાર્ટ ચાલુ મહિનાથી ખૂલે છે, અને અત્યારે સૌથી સારું શું મળે છે તેની અમારી પસંદગી બતાવે છે.
- ભારતભરમાં કયાં ફળ અને શાકભાજી સિઝનમાં છે તે જોવા કોઈ પણ મહિના પર ટેપ કરો.
- કોઈ ખોરાક પર ટેપ કરીને તેના ફાયદા, પોષક તત્વો અને તેને કેવી રીતે ખાવું તે વાંચો.
- ફ્રિજ પર ચોંટાડી શકાય એવું 12 મહિનાનું ટેબલ મેળવવા “આખો ચાર્ટ પ્રિન્ટ કરો” વાપરો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
સિઝનલ ફળો અને શાકભાજી કેમ ખાવાં?
સિઝનનાં ફળ-શાક સામાન્ય રીતે વધુ તાજાં, સ્વાદિષ્ટ અને સસ્તાં હોય છે, અને ઓછો સમય પરિવહન અને સંગ્રહમાં રહ્યાં હોવાથી વિટામિન C જેવાં કેટલાંક વિટામિન વધુ જળવાઈ શકે છે. તેનાથી આખા વર્ષ દરમિયાન તમારા ખોરાકમાં કુદરતી રીતે વિવિધતા પણ આવે છે.
ભારતમાં ઉનાળામાં કયાં ફળ સિઝનમાં હોય છે?
માર્ચથી જૂન સુધી: કેરી, તરબૂચ, શક્કરટેટી, લીચી, ફણસ, બીલી, ફાલસા અને તાડફળી. જાંબુ ચોમાસા સાથે આવે છે (જૂન–ઑગસ્ટ).
ભારતમાં શિયાળામાં કયાં શાકભાજી સિઝનમાં હોય છે?
નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી: પાલક, મેથી, સરસવ અને બથુઆની ભાજી, ગાજર, મૂળા, બીટ, ફ્લાવર, કોબીજ, લીલા વટાણા, બ્રોકોલી, શક્કરિયાં અને લીલી હળદર.
શું આ ચાર્ટ આખા ભારત માટે એકસરખો છે?
ના — તે સામાન્ય ઉપલબ્ધતા બતાવે છે. પહાડી રાજ્યો, દક્ષિણ અને ઉત્તર-પૂર્વમાં ઘણી વાર સિઝન લાંબી કે આગળ-પાછળ હોય છે, અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ તથા આયાતને કારણે ઘણા ખોરાક આખું વર્ષ મળે છે.
શું સિઝન બહારનાં કે ફ્રોઝન શાકભાજી ઓછાં હેલ્ધી હોય છે?
જરૂરી નથી. ફ્રોઝન વટાણા, મકાઈ અને પાલક લણણી પછી તરત ફ્રીઝ થાય છે અને તેમના મોટા ભાગનાં પોષક તત્વો જળવાઈ રહે છે. ફક્ત સિઝનલ શાક ખાવા કરતાં ભરપૂર શાકભાજી ખાવાં વધુ મહત્વનું છે.
સ્ત્રોત: National Horticulture Board (NHB) · FSSAI: Eat Right India · ICMR-NIN: Indian Food Composition Tables (IFCT 2017)
વધુ મફત હેલ્થ ટૂલ્સ
આ કોણે લખ્યું અને તપાસ્યું
અમારા સંપાદકો દરેક ટૂલની સમજૂતી અને માર્ગદર્શિકા વર્તમાન માર્ગદર્શિકાઓ અને સંશોધનોના આધારે સરળ ભાષામાં લખે છે, અને પેજ પર સ્ત્રોતોની યાદી આપે છે.
અમે દરેક ટૂલ અને માર્ગદર્શિકાને પેજ પર સૂચિબદ્ધ સ્ત્રોતો સાથે તપાસીએ છીએ અને જ્યારે માર્ગદર્શન બદલાય ત્યારે તેને અપડેટ કરીએ છીએ.
અપડેટ કરેલ: · અમે કન્ટેન્ટ કેવી રીતે લખીએ છીએ અને રિવ્યુ કરીએ છીએ