દિવસમાં કેટલું પ્રોટીન જોઈએ? શાકાહારી ભારતીયો માટે ગાઇડ
તમારે દિવસમાં કેટલું પ્રોટીન જોઈએ? વજન, ઉંમર અને પ્રેગ્નન્સી પ્રમાણે જરૂરિયાત જુઓ, સાથે દાળ, પનીર અને સોયાનું સર્વિંગ દીઠ ગ્રામનું ટેબલ. તમારું લક્ષ્ય તપાસો.
દ્વારા લખાયેલ HealthSensibly એડિટોરિયલ ટીમHealthSensibly સંપાદકીય ટીમ દ્વારા સમીક્ષા કરેલઅપડેટ કરેલ
તમારે દિવસમાં કેટલું પ્રોટીન જોઈએ? મોટા ભાગના સ્વસ્થ પુખ્તોને શરીરના વજનના દરેક કિલો દીઠ લગભગ 0.8 ગ્રામ પ્રોટીન જોઈએ, એટલે 60 કિલોની મહિલાને આશરે 48–50 ગ્રામ અને 70 કિલોના પુરુષને લગભગ 56–58 ગ્રામ જોઈએ. સક્રિય લોકો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને મોટી ઉંમરના લોકોને વધુ જોઈએ. થોડું આયોજન કરો તો શાકાહારી ભારતીય થાળી આ જરૂરિયાત પૂરી કરી શકે છે.
મુખ્ય મુદ્દા
- ICMR-NIN 2020 ગાઇડલાઇન પુખ્તો માટે દરરોજ શરીરના વજનના કિલો દીઠ લગભગ 0.83 ગ્રામ પ્રોટીનની જરૂરિયાત નક્કી કરે છે.
- પ્રેગ્નન્સી, સ્તનપાન, નિયમિત કસરત અને મોટી ઉંમર — આ બધાથી રોજનું પ્રોટીન લક્ષ્ય વધે છે.
- દાળ, પનીર, દહીં, ચણા, સોયા, સીંગદાણા અને દૂધથી શાકાહારી વ્યક્તિને સહેલાઈથી દિવસના 50–70 ગ્રામ મળી શકે.
- અનાજ સાથે કઠોળ ખાવાથી (રોટલી સાથે દાળ, ભાત સાથે રાજમા) એમિનો એસિડનું વધુ સંપૂર્ણ મિશ્રણ મળે છે.
- એક જ વારમાં મોટું પ્રમાણ લેવા કરતાં નાસ્તો, બપોરનું ભોજન, સાંજનો નાસ્તો અને રાતના ભોજનમાં પ્રોટીન વહેંચવું વધુ સારું કામ કરે છે.
પુખ્તોને દિવસમાં કેટલું પ્રોટીન જોઈએ?
તમારી પ્રોટીનની જરૂરિયાત મુખ્યત્વે તમારા શરીરના વજન પર આધાર રાખે છે. ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ અને નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ન્યૂટ્રિશન (ICMR-NIN) ની 2020 ગાઇડલાઇન સ્વસ્થ પુખ્તો માટે દરરોજ શરીરના વજનના કિલો દીઠ લગભગ 0.83 ગ્રામ સૂચવે છે. US ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિસિનનો આંકડો પણ ઘણો નજીક છે, કિલો દીઠ 0.8 ગ્રામ.
તમારો આંકડો જાણવા, તમારા સ્વસ્થ શરીરના વજન (કિલોમાં) ને 0.8 થી ગુણો. જો તમારું વજન વધારે હોય, તો ઘણા ડાયટિશિયન હાલના વજનને બદલે સ્વસ્થ લક્ષ્ય વજન વાપરે છે, જેથી આંકડો વધુ પડતો ન આવે. તમે ગણતરી છોડીને અમારું મફત પ્રોટીન કેલ્ક્યુલેટર વાપરી શકો છો, જે ઉંમર, પ્રવૃત્તિ અને પ્રેગ્નન્સી પ્રમાણે ગોઠવણ કરે છે.
વાસ્તવિક જીવનમાં તે આવું દેખાય છે:
- 50 કિલોની મહિલા: દિવસના લગભગ 40–42 ગ્રામ
- 60 કિલોની મહિલા: દિવસના લગભગ 48–50 ગ્રામ
- 70 કિલોનો પુરુષ: દિવસના લગભગ 56–58 ગ્રામ
- 80 કિલોનો પુરુષ: દિવસના લગભગ 64–66 ગ્રામ
આ પ્રમાણ લગભગ બધા સ્વસ્થ લોકોની જરૂરિયાત પૂરી કરે છે. તે સારા સ્વાસ્થ્ય માટેની ઓછામાં ઓછી મર્યાદા છે, ઉપલી મર્યાદા નહીં, અને ઘણા લોકો થોડું વધુ ખાઈને સારું અનુભવે છે.
જીવનના તબક્કા અને પ્રવૃત્તિ પ્રમાણે પ્રોટીનની જરૂરિયાત
એક જ આંકડો દરેકને લાગુ પડતો નથી. તમારું શરીર પ્રોટીનનો ઉપયોગ સ્નાયુ બનાવવા અને રિપેર કરવા, એન્ઝાઇમ અને હોર્મોન બનાવવા, રોગપ્રતિકારક શક્તિને ટેકો આપવા અને નવા ટિશ્યૂ બનાવવા માટે કરે છે. જ્યારે આમાંનું કોઈ પણ કામ વધે, ત્યારે તમારી જરૂરિયાત પણ વધે છે.
સક્રિય લોકો અને જિમ જનારા
જો તમે રોજ ચાલતા હો કે હળવો યોગ કરતા હો, તો કિલો દીઠ સામાન્ય 0.8 ગ્રામ સામાન્ય રીતે પૂરતું છે. જો તમે નિયમિત સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ, દોડ, રમતગમત કે ભારે શારીરિક કામ કરતા હો, તો સ્પોર્ટ્સ ન્યૂટ્રિશન ગાઇડન્સ સામાન્ય રીતે દરરોજ કિલો દીઠ લગભગ 1.2–2.0 ગ્રામ સૂચવે છે. અઠવાડિયે ચાર વાર વજન ઊંચકતી 65 કિલોની વ્યક્તિ 80–110 ગ્રામનું લક્ષ્ય રાખી શકે. વધુ પ્રમાણ ફક્ત સાચી ટ્રેનિંગ સાથે જ અર્થપૂર્ણ છે; ફક્ત વધારાનું પ્રોટીન સ્નાયુ બનાવતું નથી.
પ્રેગ્નન્સી અને સ્તનપાન
પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન તમારું શરીર બાળક, ઓર (પ્લેસેન્ટા) અને વધારાનું લોહી બનાવે છે. ICMR-NIN 2020 તમારી સામાન્ય જરૂરિયાત ઉપરાંત બીજા ત્રિમાસિકમાં દરરોજ 9.5 ગ્રામ વધારાનું અને ત્રીજા ત્રિમાસિકમાં દરરોજ 22 ગ્રામ વધારાનું પ્રોટીન ભલામણ કરે છે. સ્તનપાન દરમિયાન પહેલા છ મહિના દરરોજ લગભગ 17 ગ્રામ અને પછી દરરોજ લગભગ 13 ગ્રામ વધારાનું જોઈએ. વ્યવહારમાં, એક વધારાની વાટકી દાળ અને એક ગ્લાસ દૂધ કે વાટકી દહીંથી મોટા ભાગની ખોટ પૂરી થઈ જાય છે.
મોટી ઉંમરના લોકો
લગભગ 60 પછી, સ્નાયુ સહેલાઈથી ઘટે છે અને શરીર ભોજનમાંના પ્રોટીનને ઓછો પ્રતિભાવ આપે છે. ઘણા જેરિયાટ્રિક ન્યૂટ્રિશન નિષ્ણાતો તાકાત અને સંતુલન જાળવવા સ્વસ્થ વૃદ્ધો માટે કિલો દીઠ 1.0–1.2 ગ્રામ સૂચવે છે. મોટી ઉંમરના લોકો ઘણી વાર કુલ ઓછું ખાય છે, એટલે પનીર, દહીં, દૂધ અને નરમ રાંધેલી દાળ જેવા પ્રોટીનથી ભરપૂર ખોરાક ખાસ ઉપયોગી છે. જો તમને કિડનીની બીમારી હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ વિના પ્રોટીન ન વધારો.
બાળકો અને કિશોરો
બાળકો વિકસતાં હોવાથી તેમને પુખ્તો કરતાં કિલો દીઠ વધુ પ્રોટીન જોઈએ, પણ કુલ ગ્રામ ઓછા હોય છે. દૂધ, દાળ અને દહીં સાથેનો વૈવિધ્યસભર આહાર સામાન્ય રીતે પૂરતો છે. રમતગમત કરતા કે ઝડપી વૃદ્ધિના તબક્કામાં હોય તેવા કિશોરોને વધુ જોઈ શકે, એટલે નિયમિત ભોજન અને નાસ્તો મહત્વના છે.
શાકાહારી ભારતીય પ્રોટીન સ્રોત: સર્વિંગ દીઠ ગ્રામ
સામાન્ય ચિંતા એ છે કે શાકાહારી આહાર પૂરતું પ્રોટીન આપી શકતો નથી. રોજના ભારતીય રસોડામાં પહેલેથી જ ઘણા સારા સ્રોત છે. નીચેનું ટેબલ સામાન્ય સર્વિંગ સાઇઝ માટે અંદાજિત આંકડા આપે છે. સાચું પ્રમાણ જાત, દાળ કેટલી જાડી છે અને રાંધવામાં કેટલું પાણી વપરાયું તે પ્રમાણે બદલાય છે.
| ખોરાક | સામાન્ય સર્વિંગ | અંદાજિત પ્રોટીન |
|---|---|---|
| તુવેર, મગ કે મસૂર દાળ (રાંધેલી) | 1 વાટકી (લગભગ 30 ગ્રામ સૂકી દાળ) | 6–7 ગ્રામ |
| પનીર | 100 ગ્રામ | 18 ગ્રામ |
| દહીં | 1 કપ (200 ગ્રામ) | 6–7 ગ્રામ |
| મસ્કો (હંગ કર્ડ) / ગ્રીક-સ્ટાઇલ યોગર્ટ | 1 કપ (200 ગ્રામ) | 15–18 ગ્રામ |
| કાબુલી કે કાળા ચણા (રાંધેલા) | 1 કપ (લગભગ 160 ગ્રામ) | 12–14 ગ્રામ |
| શેકેલા ચણા | 30 ગ્રામ (નાની મુઠ્ઠી) | 6 ગ્રામ |
| સોયા ચંક્સ (સૂકું વજન) | 30 ગ્રામ | 15 ગ્રામ |
| ટોફુ (કઠણ) | 100 ગ્રામ | 10–12 ગ્રામ |
| સીંગદાણા (કાચા કે શેકેલા) | 30 ગ્રામ | 7–8 ગ્રામ |
| દૂધ (ગાય કે ભેંસનું) | 1 ગ્લાસ (250 ml) | 8 ગ્રામ |
| રાજમા (રાંધેલા) | 1 કપ (લગભગ 175 ગ્રામ) | 13–15 ગ્રામ |
| ફણગાવેલા મગ | 1 કપ (લગભગ 100 ગ્રામ) | 7 ગ્રામ |
| ઘઉંની રોટલી | 1 મધ્યમ | 3 ગ્રામ |
પ્રોટીન ઉપરાંતનાં પોષક તત્ત્વો સાથેની વિશાળ યાદી માટે અમારી ખોરાક A–Z ગાઇડ જુઓ. જો તમે ઈંડાં ખાતા હો, તો એક ઈંડું લગભગ 6 ગ્રામ ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું પ્રોટીન ઉમેરે છે.
60 ગ્રામ પ્રોટીનવાળો શાકાહારી દિવસ — ઉદાહરણ
- નાસ્તો: દહીં સાથે મગની દાળના ચીલા (2) – લગભગ 15 ગ્રામ
- મધ્ય સવારે: એક નાની મુઠ્ઠી શેકેલા ચણા – લગભગ 6 ગ્રામ
- બપોરનું ભોજન: 2 રોટલી, 1 વાટકી દાળ, શાક, 1 કપ દહીં – લગભગ 19 ગ્રામ
- સાંજે: 1 ગ્લાસ દૂધ કે સીંગદાણા સાથે છાશ – લગભગ 8–10 ગ્રામ
- રાતનું ભોજન: પનીર ભુરજી (50 ગ્રામ પનીર) સાથે 2 રોટલી – લગભગ 15 ગ્રામ
કોઈ ખાસ પાઉડર વગર કુલ આશરે 63–65 ગ્રામ થાય છે.
પ્રોટીનનું સંયોજન: રોટલી અને દાળ આટલું સારું કેમ કામ કરે છે
પ્રોટીન એમિનો એસિડથી બને છે. તમારું શરીર તેમાંના કેટલાક બનાવી શકે છે, પણ નવ, જેને એસેન્શિયલ એમિનો એસિડ કહે છે, ખોરાકમાંથી જ મળવા જોઈએ. પ્રાણીજ ખોરાક, દૂધ, પનીર, દહીં અને સોયામાં નવેય સારા પ્રમાણમાં હોય છે. મોટા ભાગના બીજા વનસ્પતિ ખોરાકમાં એક-બે ઓછા હોય છે.
ઘઉં, ચોખા, બાજરી અને જુવાર જેવાં અનાજમાં લાયસિન નામનો એમિનો એસિડ ઓછો હોય છે પણ મિથિયોનિન ઠીકઠાક પ્રમાણમાં હોય છે. દાળ, ચણા અને રાજમા જેવાં કઠોળમાં તેનાથી ઊલટું છે. જ્યારે તમે બંને સાથે ખાઓ છો, ત્યારે દરેક બીજાની ખોટ પૂરી કરે છે. એટલે જ દાળ-ભાત, રાજમા-ભાત, ખીચડી, ઇડલી-સાંભાર અને ચણા સાથે રોટલી જેવી પરંપરાગત જોડીઓ પોષણની દૃષ્ટિએ સમજદાર છે.
દર વખતે એક જ થાળીમાં ભેગાં કરવાની જરૂર નથી. તમારું શરીર થોડા સમય માટે એમિનો એસિડનો સંગ્રહ રાખે છે, એટલે દિવસ દરમિયાન અનાજ, કઠોળ અને દૂધની બનાવટોનું મિશ્રણ ખાવું પૂરતું છે. એક અંદાજિત માર્ગદર્શન છે — લગભગ એક ભાગ કઠોળ અને ત્રણ-ચાર ભાગ અનાજ, જે સામાન્ય ભારતીય ભોજનની નજીક છે.
ભોજનમાં પ્રોટીન વહેંચવું
ઘણા ભારતીય આહારમાં સવારના નાસ્તામાં પ્રોટીન ઓછું અને સાંજે વધુ હોય છે. બિસ્કિટ સાથે ચા, કે ફક્ત પૌંઆથી માત્ર 3–5 ગ્રામ મળી શકે. જ્યારે દરેક મુખ્ય ભોજનમાં સારું પ્રમાણ હોય ત્યારે તમારા સ્નાયુઓ સૌથી સારો પ્રતિભાવ આપે છે; પુખ્તો માટે ઘણી વાર લગભગ 20–30 ગ્રામ સૂચવાય છે, છતાં ઓછું પ્રમાણ પણ ગણાય છે.
સરળ ફેરફારો મદદ કરે છે:
- પૌંઆ કે ઉપમામાં સીંગદાણા અને સાથે દહીં ઉમેરો.
- સાદા પરાઠાને બદલે બેસન કે મગની દાળના ચીલા પસંદ કરો.
- રોટલી માટે રાગી કે જુવારના લોટમાં થોડો બેસન કે સોયાનો લોટ મિક્સ કરો.
- નમકીનને બદલે નાસ્તા તરીકે શેકેલા ચણા, મખાણા કે સીંગદાણા રાખો.
- બપોરે છાશ કે એક ગ્લાસ દૂધ પીઓ.
પ્રોટીન વહેંચવાથી તમે લાંબો સમય પેટ ભરેલું પણ અનુભવો છો, જે વજન સંભાળવાનો પ્રયાસ કરતા હો તો મદદરૂપ થઈ શકે. તમારો દિવસ કેટલો થાય છે તે તપાસવા HealthSensibly પ્રોટીન કેલ્ક્યુલેટર માં તમારી વિગતો દાખલ કરો અને લક્ષ્યની સરખામણી તમે સામાન્ય રીતે જે ખાઓ છો તેની સાથે કરો.
પ્રોટીન વિશેની સામાન્ય ગેરમાન્યતાઓ
“શાકાહારીઓને પૂરતું પ્રોટીન મળી શકતું નથી”
સાચું નથી. જે શાકાહારી વ્યક્તિ રોજ દાળ, દૂધની બનાવટો અને થોડા સોયા, ચણા કે સીંગદાણા ખાય છે તે ભલામણ કરેલું પ્રમાણ મેળવી શકે છે. સાચી સમસ્યા સામાન્ય રીતે દાળનું ઓછું પ્રમાણ અને વધુ પડતું રિફાઇન્ડ અનાજ હોય છે, શાકાહારી આહાર પોતે નહીં.
“વધુ પ્રોટીન એટલે હંમેશાં વધુ સ્નાયુ”
સ્નાયુ ત્યારે વધે છે જ્યારે તમે તેને ટ્રેન કરો અને કુલ પૂરતી કેલરી ખાઓ. કિલો દીઠ લગભગ 1.6–2.0 ગ્રામથી વધુ, વધારાનું પ્રોટીન મોટા ભાગના લોકોને ખાસ વધારાનો ફાયદો આપતું નથી અને ફક્ત ઊર્જા માટે વપરાય છે.
“વધુ પ્રોટીન સ્વસ્થ કિડનીને નુકસાન કરે છે”
સ્વસ્થ કિડનીવાળા લોકો માટે, ખોરાકમાંથી થોડું વધુ પ્રોટીન સામાન્ય રીતે સલામત ગણાય છે. જો તમને ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ, કિડનીમાં ફેરફાર સાથે ડાયાબિટીસ કે હાઈ બ્લડ પ્રેશર હોય, તો તમારા ડૉક્ટર પ્રોટીન મર્યાદિત કરવાની સલાહ આપી શકે, એટલે વધારતાં પહેલાં પૂછો.
“તમારે પ્રોટીન પાઉડર જોઈએ જ”
પાઉડર સગવડ છે, જરૂરિયાત નહીં. મોટા ભાગના લોકો ખોરાકથી જ પોતાનું લક્ષ્ય પૂરું કરે છે. જો તમે સપ્લિમેન્ટ પસંદ કરો, તો લેબલ પર ઉમેરેલી ખાંડ તપાસો અને પહેલાં ડાયટિશિયન સાથે વાત કરો, ખાસ કરીને પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન.
“ફક્ત દાળ જ પૂરતું પ્રોટીન છે”
પાતળી દાળની એક વાટકીથી માત્ર 4–5 ગ્રામ મળી શકે. જાડી દાળ, બીજી વાટકી, કે દહીં અને પનીર ઉમેરવાથી મોટા ભાગના લોકો ધારે તેના કરતાં મોટો ફરક પડે છે.
તમને પૂરતું પ્રોટીન ન મળતું હોય તેના સંકેતો
થોડી ઊણપ સામાન્ય છે અને ઘણી વાર ધ્યાનમાં આવતી નથી. શક્ય સંકેતોમાં જમ્યા પછી તરત ભૂખ લાગવી, કસરત પછી ધીમી રિકવરી, સ્નાયુ કે તાકાત ઘટવી, બરડ નખ, વાળ પાતળા થવા અને ધીમે રુઝાતા ઘાનો સમાવેશ થાય છે. આ સંકેતોનાં થાઇરોઇડની તકલીફ, એનિમિયા કે વિટામિનની ઊણપ જેવાં બીજાં ઘણાં કારણો પણ છે, એટલે તે જાતે નિદાન કરવા માટે નહીં, પણ તમારો આહાર તપાસવા અને ડૉક્ટરને બતાવવા માટેનું કારણ છે.
ડૉક્ટરને ક્યારે બતાવવું
જો તમે નીચેમાંથી કંઈ પણ જુઓ તો ડૉક્ટર કે રજિસ્ટર્ડ ડાયટિશિયનને બતાવો:
- પગ, પગની પિંડી, ચહેરા કે પેટ પર એવો સોજો જેનું કારણ તમે સમજી ન શકો
- અણધાર્યું વજન ઘટવું કે દેખીતી રીતે સ્નાયુ સુકાવા
- વારંવાર ચેપ, કે ન રુઝાતા ઘા
- ફીણવાળો પેશાબ, ઓછો પેશાબ કે આંખોની આસપાસ સોજો, જે કિડનીની તકલીફનો સંકેત હોઈ શકે
- પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન ઓછું વજન વધવું, કે અપેક્ષા મુજબ ન વિકસતું બાળક
- મોટી ઉંમરની વ્યક્તિમાં ખૂબ ઓછી ભૂખ, સાથે પડી જવું કે નબળાઈ
જો તમને કિડની કે લિવરની બીમારી, ગાઉટ હોય, કે તમે મેડિકલ દેખરેખ હેઠળના ડાયટ પર હો, તો પ્રોટીનનું પ્રમાણ બદલતાં પહેલાં પણ સલાહ લો. વધુ મફત તપાસ માટે અમારું હેલ્થ ટૂલ્સ પેજ જુઓ.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
વજન ઘટાડવા માટે મારે દિવસમાં કેટલું પ્રોટીન જોઈએ?
કેલરી ઘટાડતી વખતે, ઘણા લોકો સ્વસ્થ શરીરના વજનના કિલો દીઠ લગભગ 1.0–1.2 ગ્રામથી સારું કરે છે, કારણ કે પ્રોટીન પેટ ભરેલું લાગવામાં મદદ કરે છે અને સ્નાયુનું રક્ષણ કરે છે. તેની સાથે પૂરતાં શાકભાજી અને નિયમિત પ્રવૃત્તિ રાખો, અને કોઈ બીમારી હોય તો તમારા ડૉક્ટરને પૂછો.
શું શાકાહારી વ્યક્તિ માટે દિવસમાં 100 ગ્રામ પ્રોટીન વધુ પડતું છે?
સખત ટ્રેનિંગ કરતા સક્રિય પુખ્ત માટે 100 ગ્રામ યોગ્ય હોઈ શકે. ઓછી પ્રવૃત્તિવાળી 55 કિલોની વ્યક્તિ માટે તે જરૂર કરતાં વધુ છે. સ્વસ્થ કિડની માટે તે નુકસાનકારક નથી, પણ જરૂરી પણ નથી.
કયા શાકાહારી ખોરાકમાં સૌથી વધુ પ્રોટીન છે?
સોયા ચંક્સ સૌથી સમૃદ્ધ સ્રોતમાંના એક છે, 30 ગ્રામ સૂકા સર્વિંગમાં લગભગ 15 ગ્રામ. પનીર, ટોફુ, મસ્કો, ચણા અને રાજમા પણ રોજ માટે ઉત્તમ વિકલ્પો છે.
શું શાકાહારી તરીકે પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન પૂરતું પ્રોટીન મળી શકે?
હા. એક વધારાની વાટકી દાળ, એક વાટકી દહીં અને એક ગ્લાસ દૂધ ઉમેરવાથી સામાન્ય રીતે દિવસના વધારાના 9.5–22 ગ્રામ પૂરા થઈ જાય છે. તમારા ડૉક્ટર કે ડાયટિશિયન તમારું વજન વધવું તપાસી શકે અને તમારો પ્લાન ગોઠવી શકે.
સ્રોત
સ્ત્રીઓ, પુરુષો અને પરિવારો માટે સ્વાસ્થ્ય વિશે સ્પષ્ટ, પૂર્વગ્રહ-મુક્ત સમજૂતી — વિશ્વસનીય સ્ત્રોતો દ્વારા ચકાસાયેલ.
આ કોણે લખ્યું અને તપાસ્યું
અમે દરેક ટૂલ અને માર્ગદર્શિકાને પેજ પર સૂચિબદ્ધ સ્ત્રોતો સાથે તપાસીએ છીએ અને જ્યારે માર્ગદર્શન બદલાય ત્યારે તેને અપડેટ કરીએ છીએ.
અપડેટ કરેલ: · અમે કન્ટેન્ટ કેવી રીતે લખીએ છીએ અને રિવ્યુ કરીએ છીએ
તબીબી અસ્વીકરણ. આ લેખ માત્ર સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય માહિતી શેર કરે છે. તે તબીબી વ્યાવસાયિક દ્વારા કરવામાં આવતા નિદાન, સારવાર અથવા સલાહનું સ્થાન લેતું નથી — જો તમને લક્ષણો હોય અથવા તમે ચિંતિત હોવ, તો લાયક ડૉક્ટરને મળો.
Leave a Reply